‘Leg dat ding weg’ - contextgericht schrijven

Even goed naar de afbeelding hierboven kijken. Je ziet Al Pacino in een scène uit The Godfather. Stel: iemand in deze scène zegt: ‘Leg dat ding weg’. Waar verwijst ‘dat ding’ dan naar?

Juist! Óf naar het pistool in de hand van Pacino (politieagent buiten beeld zegt: ‘Leg dat ding weg’), óf naar een wapen buiten beeld (Pacino spreekt dan tegen iemand die tegenover hem staat).

Vanmorgen heb ik dezelfde zin een keer of drie uitgesproken tegen mijn dochter. Zij legde vervolgens niet haar revolver op de grond, om met de handen omhoog naar mij toe te lopen, maar zei: ‘Nog even dit appje afmaken mam. Dat móét echt even.’

Bagagedrager
Het wonderlijke aan taal is dat de context grote invloed heeft op de betekenis. Neem de zin ‘Mijn bagagedrager is kapot.’ Denk weer even met me mee. Ik ga een avond uit, en een vriend vraagt of hij bij mij achterop de fiets mag. Ik antwoord: ‘Mijn bagagedrager is kapot.’ Wat ik dan bedoel, is: nee.

Nu ben ik bij de fietsenmaker. Ik zeg: ‘Mijn bagagedrager is kapot.’ Wat ik dan - met precies dezelfde zin - bedoel, is: ‘Wil je mijn bagagedrager maken?’

Rooster
Dit principe gaat ook op voor begrippen. In een verhaal over de aanleg van een nieuwe ecologische zone, denk je bij het woord ‘rooster’ aan een wildrooster. En in een verhaal over schooltijden, aan een lesrooster.

Dagje strand in je hoofd
Dat heeft alles te maken met hoe woorden opgeslagen zijn in ons brein. Niet op alfabetische volgorde, maar thematisch. School, ziekenhuis, dagje naar het strand, dat type clusters. Het cluster waarin een verhaal ‘past’, is het cluster waarmee je betekenis geeft.

Besturen voor beginners
Wat dat betekent voor het schrijven van een tekst? Dat het slim is om te bedenken wie je doelgroep is. En wat dat zou kunnen betekenen over de context waarin je lezer informatie plaatst. Zeg maar: de bril waardoor hij kijkt. Vraag een CEO wat een bestuurder doet, en hij zal je een heel ander antwoord geven dan een rijschoolinstructeur. Wees vervolgens even echt scherp op woorden die meerdere betekenissen kunnen hebben, en vervang die woorden door een synoniem. Zo maak je het de lezer gemakkelijker én wint je tekst aan overtuigingskracht.